हज्जारौँ वर्षअघि

हज्जारौँ वर्षअघि

म मेरी नजन्मिएकी छोरी बोकेर
एक्लै तरीरहेको थिएँ पुरानो अमिलो नहर ।
छुट्याउन मुश्किल थियो
एकबित्ते ह्वेलहरूले
मेरा पाइतालामा काउकुती लगाएको
अनि भक्तपुरका सिकर्मीहरूले
करौँती तिखारेको ।
यक्कीन सम्झना छैन कुनचाहीँ हो
शब्द हो कि छाया हो
दुत्कारेको हो कि माया हो
मेरो कानमा बिझाइरहेको थियो ।
कुँडहर फाँटको जेठोबुडो अनि पएँलेको वास्ना
ह्वार्र नाकमा एकैचोटी पस्दा
मूढो लडे झैँ किंकर्तव्यविमूढ
मेरो चेतना लडेको थियो लम्पसार ।
प्लाष्टिकको झ्यालखानामा बटारिएर
कैद भएकाहरू
के जान्दथ्यौ कुहिनुको मजा
माटामा मिल्नुको मजा ।
शायद गम्भीर अत्याचारमा परेर होला
टाऽऽढा कतै नेपथ्यबाट चिहिरिएर रोएको सुनेँ
अँध्यारोलाई चिरेर ।
पऽऽर अनि एक्लै
केही गर्न सकिन मैले ।
केवल दोहोर्‍याइरहेँ
'अस्वत्थामाको नाक चुच्चो छ
अनि मेरी छोरीका बाको पनि'
यसो भनीरहँदा मलाई सम्झना भएन
'अस्वत्थामाको शिरमा घाउ छ
तर तिम्रा बाको टाउकोमा छैन' ।
घरैमा ब्याएकी बिरालाकी माउ म्याउँ गर्छे
ढाढेको अत्तोपत्तो छैन ।
छाउराहरू मुखमा च्यापेर
ओसार पसार गरीरहन्छे
ढुङ्गाको मूर्ति अनि ढुङ्गाकै हिमालले मित लगाएछन्
हिउँको अत्तोपत्तो छैन ।
मन्दिरका गर्भगृहमा
मूर्तिहरू छैनन् त के भयो?
ती गौण हुन् , कम्तिमा अँध्यारो त छ!
असीना पर्छ फाँटहरूमा
अनि पग्लिन्छ आत्मा
आमाका स्तनका मुण्टाहरूमा
मेरी छोरीले जीवन चुस्छे ।
हिलोमा घिस्रिएको कछुवाले
आफ्नो खबटो दान दिन्छ
निर्दयीहरूका पाइला कोमल छन्
सहृदयीहरूका पाइला कठोर छन्
आगो दन्काउने मान्छे हो
पानी उमाल्ने मान्छे हो
समुद्र तिमीले बनाएको होइन
धर्ती तिमीले बनाएको होइन
मैले बनाएको हुँ ।
सुस्तरी सास फेर्दैमा
शहरहरू सोत्तर पार्ने
दानवलाई भेटेँ मैले
मैले 'ए' भन्दा
'है' भन्दैथियो ।
अनि मीऽठो मानेर चुसीरहेको थियो
मेरो नलीहाडमा टाँस्सिएको मासु
मलाई लुछिएकोमा चिन्ता थिएन
दैत्यले रमाइलो मानेकोमा आनन्द थियो ।
उसका नङ्‌ग्रा अनि दाह्राका चेपमा
छिन्न भिन्न भएर लुकामारि खेल्नमा आनन्द थियो ।
अनि त्यसपछि सबै सकियो ।
यो मेरो सपना थियो
भनेको भए शायद तिमीले पत्याउँथ्यौ होला
तर यो त विपनै थियो
यदि तिमी मनमनै 'अहा!' भन्दैछौ भने
पत्रु छ मेरो लेखनी
यदी तिमी मनमनै 'छ्या: जेपायो तेही' भन्दैछौ भने
कृतकृत्य भयो मेरो लेखनी
अब त तिमी मनले जे ठान्यो त्यो भन्न पनि
दुई पटक घोरिन्छौ
ठीकै छ मैले खोजको पनि त्यही हो
तिमीलाई सहस्र शुभाशीर्वाद छ!
यो के लेखेँ मैले मलाई पनि थाहा छैन
हज्जारौँ वर्षपछि ।

कारखानामा आगलागी

कुनै समयमा एक जना अत्यन्तै परिश्रमी सेठ थिए । उनले बर्षौँसम्म परिश्रम गरेर कपडाको एउटा ठूलो कारखाना बनाएका थिए । आफ्नो व्यवसायमा व्यस्त रहँदा उनले आफ्नै परिवारलाई पनि राम्ररी समय दिन पाएका थिएनन् । एक दिन उनलाई यो कुराको बोध भयो र कारखानाको दशौँ वार्षिकोत्सव आफ्नै घरमा आफ्नै परिवारका साथ मनाउने निर्णय गरे ।

कार्यक्रमको भव्य तयारी भयो । स्वादिष्ट व्यञ्जनहरू तयार गरी भोजको तयारी गरियो । सबै प्रसन्न र उत्साहित थिए । सेठ आफ्ना सबै परिवारका सदस्यहरूलाई वरिपरी राखेर खान बसे । तरह तरहका परिकारहरूबाट अलग अलग किसिमका वास्नाहरू आईरहेका थिए । उत्कृष्ट खाद्य परिकार र परिवारको भेलाले परिस्थिति अत्यन्त उत्साहप्रद बनाएको थियो ।

सेठले खान शुरू गर्नै लागेका थिए, उनको फोन बज्यो । कसैले सूचना गर्‍यो 'सेठको कारखानामा आगलागी भयो' । सेठ नीला भए । उनको ओठ तालु सुक्यो । उनको वाक्य बन्द भयो । उनको दश वर्षको परिश्रम खरानी भएको थियो । उनले बीमा त गरेका थिए तर बीमा प्रक्रिया सम्झँदैैैैमा उनका नौनारी गले । अब सम्पूर्ण व्यञ्जनहरू उनका लागि माटो समान भैसकेका थिए । सबैको अनुहारको रङ्ग उड्यो । उत्सवको परिवेश एकाएक भयङ्कर शोकको वातावरणमा डुब्यो ।

यत्तिकैमा उनको फोन फेरी बज्यो । यसपटक, सूचना दिनेले भन्यो 'आगलागी भएको कारखाना उनको कारखाना हैन रहेछ, त्यो त अलि परको अर्कै कारखाना रहेछ' ।
'धत्तेरिका झण्डै मुटु रोकिएको !' उनले गहिरो सास फेरे । उनको ज्यान फर्किएर आयो । परिवेश पुन: बदलियो । उत्साहका साथ भोज भयो । सबैले स्वाद मानी मानी खाए । सेठले मन खोलेर परिवार र सेवकहरूलाई उपहार बाँडे । अब नाचगाना शुरू भयो । परिवेश पुन: हर्ष र उल्लासमा डुब्यो ।

यत्तिकैमा एकपटक पुन: उनको फोन बज्यो । यसपटक पक्का सूचना आयो । उनको आफ्नै कारखानाको गार्डको फोन थियो । उसले रूँदै खबर सुनायो । आगलागी भएको कारखाना उनकै रहेछ ।

भगवद्गीता र विश्वकप फुटबल २०१८ (छन्द कविता पाठ सहित)

श्रीमद्‌भगवद्‌गीता द्वितीय अध्याय (विश्वकप फुटबल २०१८ विशेष-१)

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्ति मरणादतिरिच्यते ।।३४

अवाच्यवादांश्च बहून्वदिष्यन्ति तवाहिता:
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ।।३६

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ।।३८

अर्थ:
(जब पेनाल्टि मिस हुनेछ) तब सबैले त्यसैको चर्चा गरेर अपयश फैलाउने छन् । पहिला (लिगमा उत्कृष्ट खेलेर) बनाएको नाम बदनाम हुँदा मरेतुल्य भन्दा पनि नराम्रो हुनेछ ।। ३४

(फेसबुक ट्विटर आदिमा) धेरैले दुर्वाच्य बोल्नेछन् । (लाजमर्दा मिमहरू बनाउनेछन्, उत्कृष्ट खेलाडिहरूको ) सामर्थ्यको ('गल्लीको टोलीसँग पनि जित्न सक्दैन' आदि भन्दै) निन्दा गर्नेछन् । त्यो भन्दा दुःखपूर्ण के होला ।। ३६

तर (मेसी, रोनाल्डो, नेमार, मुलर आदि खेलाडीहरू हो! ) सुख र दुःखलाई बराबर मानेर (यसबाट कत्ति प्रभावित नभैकन, तिमीहरू) यस (फुटबलको) युद्धमा लाग, यसरी लागेमा नै तिमी(हरू)लाई पाप (कलङ्क) लाग्नेछैन ।।३८

श्रीमद्‌भगवद्‌गीता (विश्वकप विशेष-२)

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते
सङ्गात्सञ्जायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ।।
क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रम:
स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ।। २। ६२-६३ ।।

अर्थ:
(फुटबल आदि) इन्द्रियका विषयको (सेवन) चिन्तनले तिनमा ( र त्यो खेल खेल्ने टोलीप्रति) आशक्ति पैदा हुन्छ। आशक्तिले गर्दा (ती टोलीले जितोस् भन्ने) कामना पैदा हुन्छ । कामना पूरा नहुँदा क्रोध पैदा हुन्छ । क्रोधले गर्दा आँखै नदेख्ने हुन जान्छ । आँखै नदेखे पछि मति भ्रमित हुन जान्छ । भ्रमित मति भएकाको बुद्धिनाश भएर जान्छ।  (र मान्छेले सामाजिक सञ्जालमा अनापशनाप लेख्न थाल्छ।) र बुद्धिनाश भएपछि अन्त्यमा त्यस्ता  मान्छेको (मान, व्यक्तित्व) नाश भएर जान्छ ।

श्रीमद्‌भगवद्‌गीता (विश्वकप विशेष-३)

यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्य: स मे प्रिय:।। १२।१७ ।।

अर्थ:
(हे फ्यानहरू हो! ) जो (फ्यानहरू, पेनाल्टी गोल हुँदा वा रोकिँदाका कारणले ) न हर्षित हुन्छन् न त (स्ट्राइकर वा कीपर प्रति) द्वेष नै गर्छन् । न त (गोल हुँदा वा रोकिँदा) कुनै शोक नै गर्छन् , न त  (गोल भइदिए वा रोकिए हुन्थ्यो भन्ने) कुनै कामना नै गर्छन् । त्यस्ता शुभ र अशुभ सबै कर्मका त्यागी (खेललाई नितान्त खेलकै रूपमा लिएर आनन्द लिनसक्ने ) भक्तियुक्त व्यक्तिहरू नै (सच्चा खेलप्रेमी फ्यान भएकाले) मलाई प्रिय छन् ।

श्रीमद्‌भगवद्‌गीता (विश्वकप विशेष -४)

तस्मात् सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युद्ध्य च ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ।। ८।७।।

अर्थ:
(म्याराडोना मेसीलाई भन्छन्:) त्यसैले (हे मेसी,) सबै समयमा मलाई नै सम्झिय, (मैले आफ्नो जमानामा कस्तो खेल्थेँ, त्यो याद गर) र (फुटबलको मैदानमा डटेर) युद्ध गर । ममा (र मेरै खेलमा) मन र बुद्धि लगायौ (र खेल्यौ) भने नि:सन्देह तिमीले (आफ्नो खेलमा पनि) मलाई नै पाउनेछौ । :-P

श्रीमद्‌भगवद्‌गीता (विश्वकप विशेष -५)

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ।।२।२२।

अर्थ:
जसरी (हारेका टोलीका जर्सी आदि) पुराना वस्त्र त्याग गरेर (फुटबल फ्यान) मान्छेले (नकआउट चरणमा प्रवेश गरेको टोलीको) नयाँ (जर्सीरूपी) वस्त्र धारण गर्दछ (र रिसको झोँकमा फुटाएको सीआरटी टिभी त्याग गरी नयाँ एलसीडी टिभी किन्दछ) त्यसैगरी आत्माले पनि पुरानो शरीर त्याग गरी नयाँ शरीरधारण गर्दछ । :-)

श्रीमद्‌भगवद्‌गीता (विश्वकप विशेष-अन्तिम)

नष्टो मोह: स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसन्देह: करिष्ये वचनं तव ।। १८-७३

अर्थ:
हजुरका कृपाले मलाई (यो विश्वकपको) मोह नष्ट भएको छ । मैले स्मृति पाएको छु । अब संशयरहित भएर हजुरले भने जस्तै (फुटबल फुटबल भन्दै काम नष्ट गर्न छाडेर) म संसारका सारा आफ्ना कर्तव्यहरू पालन गर्नेतर्फ लाग्दछु ।

अन्त्यमा विश्वकप सम्बन्धी एक छन्द कविता